• 12 Ağustos 2026
• Prof. Dr. Özlem GÜNGÖR TUNÇER
• 0

Demans Nedir?

Demans, Latince ‘mens’ (zihin) kelimesinden türeyen ‘dementia’ sözcüğünden gelir ve zihinsel işlevlerin zaman içinde kaybını ifade eder. Halk arasında ‘bunama’ olarak bilinen bu tablo, unutkanlık başta olmak üzere bilişsel işlevlerde ilerleyici bozulmaya neden olan bir klinik sendromdur.

Demans tek bir hastalık değil, birçok farklı hastalığın ortak klinik tablosunu tanımlayan bir şemsiye terimdir. Tıpkı ‘ateş’ ya da ‘nefes darlığı’ gibi, demans da altta yatan farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabilir.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişi demans tanısıyla yaşamını sürdürmekte olup her yıl yaklaşık 10 milyon kişiye yeni demans tanısı konulmaktadır (World Health Organization, 2026). Toplumun hızla yaşlanmasıyla birlikte bu sayının 2050 yılına kadar 153 milyona ulaşması beklenmektedir (Nichols et al., 2022).

Demans Alt Tipleri

Demansın en sık nedeni Alzheimer hastalığı olmakla birlikte, farklı hastalıklar da aynı tabloya yol açabilir. Aşağıda kısaca sık görülen demans alt tiplerinden bahsedilecektir:

Alzheimer Hastalığı

Tüm demans vakalarının yaklaşık %60-70’ini oluşturan Alzheimer hastalığı, en yaygın demans nedenidir (Knopman et al., 2021; World Health Organization, 2026). Hastalık genellikle sinsi ve yavaş başlar, ilk belirti çoğunlukla yakın dönem hafıza bozukluğudur. Yani hasta eski anılarını canlı biçimde hatırlarken sabah kahvaltısında ne yediğini hatırlayamayabilir. İlerleyen dönemlerde dil, yön bulma ve günlük yaşam aktivitelerinde belirgin kayıplar gelişebilir. Beyin dokusunda amiloid plakları ve tau proteininden oluşan nörofibriler yumakların birikmesi, Alzheimer hastalığının temel biyolojik özelliklerini oluşturur (Jack Jr et al., 2018).

Vasküler Demans

İnme veya küçük damar hastalığı gibi serebrovasküler olaylara bağlı gelişen vasküler demans, tüm demans vakalarının yaklaşık %15–20'sini oluşturur (Dichgans & Leys, 2017). Bilişsel bozulma sıklıkla basamaklı ilerler, dikkat, yürütücü işlevler ve işlem hızında bozulma ön plandadır. Hipertansiyon, diyabet, hiperlipidemi ve sigara gibi damar hastalığı risk faktörleri önemli rol oynar. Vasküler demans, Alzheimer hastalığıyla birlikte de görülebilir, bu tablo karma demans olarak adlandırılır.

Lewy Cisimcikli Demans

Beyinde α-sinüklein proteininin oluşturduğu Lewy cisimciklerinin birikmesiyle karakterize bu demans türünde dört temel özellik dikkat çeker (McKeith et al., 2017):

• Dikkat ve bilişsel işlevlerde gün içinde belirgin dalgalanmalar
• Tekrarlayan, ayrıntılı görsel halüsinasyonlar
• REM uyku davranış bozukluğu
• Parkinson benzeri hareket belirtileri (hareketlerde yavaşlama, kas sertliği ve istirahat tremoru gibi)

Bu hastalarda antipsikotik ilaçlara karşı ciddi duyarlılık gelişebileceğinden, tedavi dikkatle planlanmalıdır.

Frontotemporal Demans

Beynin frontal ve temporal loblarında ilerleyici dejenerasyon sonucu gelişen bu hastalık grubu, çoğunlukla 65 yaşından önce başlar ve Alzheimer hastalığına göre daha genç yaşlarda görülür (Bang et al., 2015). İlk belirtiler çoğunlukla kişilik ve davranış değişiklikleri, sosyal uygunsuzluk, empati kaybı veya dil bozukluklarıdır. Hafıza sorunları hastalığın erken döneminde belirgin olmayabilir, bu durum tanıyı geciktirebilir.

Hazırlayan: Prof. Dr. Özlem Güngör Tuncer | Nöroloji Uzmanı

                 Uzm.Dr.Gulshan Aliyeva