• 03 Eylül 2026
• Prof. Dr. Özlem GÜNGÖR TUNÇER
• 0

Demans tanısı tek bir kan testi veya tek bir görüntüleme yöntemiyle konulamaz. Tanı, hastanın yakınmaları, ayrıntılı nörolojik değerlendirme, bilişsel testler ve gerekli görülen laboratuvar ile görüntüleme incelemelerinin birlikte yorumlanmasıyla konulur (McKhann et al., 2011).

1. Klinik Değerlendirme

Tanının ilk ve en önemli basamağıdır. Belirtilerin ne zaman başladığı, nasıl ilerlediği, günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği, kullanılan ilaçlar, eşlik eden hastalıklar, ailede demans öyküsü ve özgeçmiş ayrıntılı biçimde değerlendirilir. Ardından kapsamlı bir nörolojik muayene yapılır.

2. Bilişsel Testler

Poliklinikte uygulanabilen kısa tarama testleri — Mini Mental Durum Muayenesi (MMSE) ve Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) gibi — hafıza ve diğer bilişsel işlevlerin hızlı değerlendirilmesini sağlar (Nasreddine et al., 2005). Gerektiğinde bellek, dikkat, dil, yürütücü işlevler ve görsel-mekansal becerileri ayrıntılı biçimde değerlendiren kapsamlı nöropsikiyatrik testler, bu alanda eğitim almış klinik psikologlar tarafından uygulanır ve nöroloji uzmanı tarafından yorumlanır.

3. Beyin Görüntüleme Yöntemleri

 Kraniyal MRG: Beyin yapısını, atrofi alanlarını ve vasküler değişiklikleri değerlendirir

FDG-PET: Beyin metabolizmasındaki bozulmaları gösterir

Amiloid PET ve Tau PET: Alzheimer hastalığına özgü protein birikimlerini görüntüler; özellikle erken tanıda ve hastalık türünün belirlenmesinde değerlidir (Janelidze ve ark., 2021)

4. Biyobelirteçler

Son yıllarda biyobelirteçler, özellikle Alzheimer hastalığının erken tanısında giderek artan bir önem kazanmaktadır. Kan veya beyin-omurilik sıvısından (BOS) çalışılan amiloid, tau ve nörodejenerasyon belirteçleri, demansın nedeninin belirlenmesine ve farklı demans türlerinin ayırt edilmesine yardımcı olabilir. Özellikle kan bazlı plazma p-tau217 testi, non-invazif erken tanı potansiyeliyle dikkat çekmektedir (Barthélemy et al., 2024; Palmqvist et al., 2021). Ancak bu testler henüz sağlıklı bireyler için rutin tarama testi olarak önerilmemektedir. Hafıza yakınması olan ve hekim tarafından değerlendirildikten sonra uygun görülen kişilerde tanıya yardımcı amaçla kullanılmaktadır.

5. Genetik İncelemeler

Her demans hastasında genetik test yapılması gerekmez. Ancak özellikle genç yaşta başlayan demans, güçlü aile öyküsü bulunan hastalar veya kalıtsal bir demans sendromundan şüphelenilen durumlarda genetik testler tanıya katkı sağlayabilir.

Demans tanısında amaç yalnızca ‘demans var mı?’ sorusunu yanıtlamak değil, aynı zamanda demansa neden olan hastalığı belirlemek ve tedavi edilebilir nedenleri saptamaktır.

Demans Tedavisi

Demans tedavisinde ilk ve en önemli basamak, demansın hangi hastalığa bağlı geliştiğinin belirlenmesidir. Çünkü her demans türünün tedavisi farklılık gösterebilir. Günümüzde uygulanan tedaviler; hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı, belirtileri hafifletmeyi ve hastaların yaşam kalitesini artırmayı amaçlamaktadır.